Añua

2017ko ekainak 25a. Kanpai-joleok Añuan daukagu hitzordua, bertan Bonifacio Jausoro “Boni” kanpai-jole eta kanpai-joleen maisua omentzen dute eta.

añua9

Añua, Gasteiztik  gertu dagoen Elburgo/Burgelu udalerriko auzune edo “concejo” bat da, Argomaniz, Hixona, Arbulo eta Gazeta bezala. Inon auzo edo herri giroa auzolanean sumatu ba dugu, hementxe izan da.

Kanpaietan hasi ginenetik ezagutzen ditugu Elburgoko kanpai-joleak, 2008an Otala zelaiko egunean egin genuen deialdira etorri ziren , baita 2011 Aretxabaletan ospatu genituen jardunaldietara, eta hortik zehar egoten diren bilkura askotan elkartzen gara beraiekin.

11:00tarako agertu gara bertara, dagoeneko bertakoak ez eze, Amurriokoak ere han daude esku bat botatzen, Iruñako katedralekoak, Burgoskoak, eta guretzat ezezagunak diren lautadako beste hainbat kanpai-jole .

Eleiza ondoan daukaten udal txoko eta plaza berrituan elkartu gara. Orduari kasu eginez eliza barrura bideratu gaituzte, bertan eliza hutsa ikusi dugu, biluzia esaterako, erretabloa bera ere albo batera zokoratuta. Hasi da Pedro Luis Etxeberria aditua hizketan eta segituan konturatu gara eliza honen bitxikeriez. “zeruan” eta ormatan dituen margo lanak.

Paretak eta sabaia margotzearena, erromaniko bukaerako nekazal gunetako elizetan erabili zen apaingarri xumea, merkea eta ohikoa izan zen. gerora denboraren poderioz alde batetik  eta gutxi iritzita bestetik kentzen eta estaltzen  joan direnak. Añuako elizan oraindik irauten dutenak, agerian jarri dituzte eraberritzeko lanetan. Horregatik itxura biluzi hori.

Ismael de la Iglesiak ondoren kanpai eta joaldiei buruz aritu da hizketan.

Elburgon ba da jaiotza edo “belen-zale” talde bat ere, eta beraien lanak, eliza honetan daude ikusgai, besteak beste oinarri ez ohikoetan kokatuta, joku makina edo telebista barruetan esaterako.

Añua2

Lehenengo illaran dago Boni eta etorri zaio egitarautik kanpoko sorpresa ere, herriko “Erkametza” kantu taldeak lau bost bat kantu eskaini dizkiote. Sorpresa izan da, bera  ere talde horretakoa izanik ixilean prestatuta zeukaten eta.

Elizatik atera eta Kanpaijoleon txanda etorri da ondoren, batzuk kanpandorrera eta beste batzuk plazan jarri dituzten kanpaietara joan gara. Banan banan izena aipatuz bakoitzak berea jo dugu, Julenek letxuga kanpaia jo du eta Gorkak Juanen errepika. kanpandorre ezezagunetan betik gertatzen zaigun bezala, ezin guztiz ondo moldatu joaldi bakarrera, baina besteen parean egon gara, hau ez baita  lehiaketa bat.

añua1

Kanpaijole bat aipatzearren Bonin illoba, Judith Jausoro,aipatuko nuke,  ez bai da sarri gertatzen emakume bat kanpaietan ikustea. Ederki moldatu da gainera.

Azkena jotzen, Boni bera izan da, plaza erdian kanpai txikiekin gustura eta maisuki aritu da bere gogoko kanpaiak astintzen .

Ondoren etorri da omenaldi ofizial: bertako alkatea den Natik hitz egin ondoren, aurreskua dantzatu diote.  Abelek egindako kanpai bat oparitu dio herriak, Amurriokoak plaka bat, Iruñakoak lepoko gorri bat, eta guk geurea dugun Arientzako kanpai jole eskolako giltza zorroa. Apal apal eskerrak emateko aukera ere izan du Bonik eta herriko batek espresuki egindako liburuxka batetan  nahi izan dugunok zerbait idatzita utzi diogu oroigarri.

añua6

Gero etorri dira talde argazkiak eta abar, Bazkaria herriko emakume taldeak prestatutakoa izan da.

Gurekin bazkaltzen daude Iurretakoak eta Os de Balaguerrekoak ere, guztira 80 bat lagun. Goiz guztian zehar eta bazkal ostean Kepa Pinedo eta bere lagunak jarri dute musika. Tartean aspaldi ikusteke geneukan Rafa, Astegietako kanpaijolea, asken urte honetan etxetik ia atera gabe egon dena, gustura entzun ditugu bere trikiti doinuak.

Egun honetarako Rantxera esagun bati ere egokitu diote letra: El campanero señores, el campanero señores. El campanero Jausoro ha vuelto a hacerlas sonar.

añua8

Zorionak Boni.

ARTIM 2017

Espinosako monteroak, espainiako erregeen bizkartzainak ziren, erregea lotan zegoenean bere segurtasunaz arduratzen zirenak. Denak Espinosakoak izan behar zuen, eta guztiak abeltzain edo nekazari jatorrizkoak. Urtean zehar sei hilabete erregearen inguruan eta beste sei etxean egiten zuten familia eta umeak Espinosan eduki ahal izateko.

Captura2

Espinosa de los Monteros herria armarridun etxe galantez josita dago, beste garai haien lekuko, ederki konponduta batzuk, beste mordoskada bat zaindu beharrean zutik mantendu nahi ba dira. Horixe dala herri honek gaur egun daukan arazoa, kontatu zigun Asunek, herriko gia turistiko boluntarioak, berarekin eta Zamorako kanpai jole taldearekin egin genuen eta herrian zeharko bisita.

Monteroen guardia hori aurten 1000 urte sortu zen eta 1931an,  errepublika garaian desagertu egin zen. Urteurren hori gogoratuz aurten, udan zehar,  ba daukate hainbat herri ekintza herri honen historia  gogoratzeko.

Espinosa de los Monteros Burgos iparraldean dago, mendi inguruan, Trueba errekak zeharkatzen du eta bertan urari presa eginda igeri leku aparta daukate zelai gune eta guzti. Futbol zelaia ere bertan dago eta baita eskolak beste zabalgune, eta  txopera eder batzuk ere.

Toki aproposa zela iruditu zitzaien ABREGO elkartekoei, bertan ARTIM 2017 antolatzeko.

IMG1499965664362_00000_BURST1499965664362_COVER

ARTIM 2017 “Todo lo cria la tierra”. IV encuentro de agroecologia y tradiciones rurales, izango litzateke azalpen osoa. Aste betean 300 bat lagun bertan kanpatuta, parte hartze eraginkor handiarekin egitarau ezin beteagoari aurre egiten,

Uztailak 13a jarri zuten etnografia eguna bezala eta  bertan jarri zituzten kanpaien inguruko  ekintzak. Kanpai-jole gehienak Zamoratik etorri ziren umorez gainezka, google maps-ek hiru ordu jartzen zuen tokian bost orduko autobus ibilaldia egin izana ahaztu nahian. Bueltatu zireneko berririk ez daukagu .

Captura3

Kanpaiak zelai lautada erdi erdian jarri zituzten, toki ezin hobean,  eta kanpai joleok banan banan eskuko megafoniarekin aurkeztu eta jo genituen geureak,  belarretan eseritako jendez inguratuta, estanpa paregabean.

Luze joan zen, baina gozatu ederra ere izan zen  joleentzat, Zamorarrak batez ere, eta inoiz ez bezala, gehienbat gaztez osatutako entzuleagoarentzat.

Bukatutakoan nahi zuen guztiak eta ausartu, Ismaelen laguntzarekin kanpaiokin trebatzeko gunea ere izan zen.

Captura4

Aurretik bi alditan ikusi izan gara Zamorako jende honekin, Meruelon eta Villavanten, baina Espinosararte ez dugu elkarrekin berba asko egin izan. Nabarmena da osatzen duten taldea, denak kamiseta berdina itxura baten eta bakoitza bere izena eta herria paparrean.

Pare bat gazte kenduta haiek ere urtetan aurrera doazenak dira, baina denak elkar hartuta bizi dute kanpai jotzea. Garbi dago kanpaiak jotzera joaten direla eta horrela egiten dute, gelditu ezinik, oso ondo “errepikatzen” dute bi kanpaiekin. Joaldi berriak non ikasi badaukagu.

FB_IMG_1500583188913

Bertatik gertu, eskola ondoan Abel Portillak ere egin zuen bere lana, bertan galdatu zuen eta kanpai berri bat. Moldea eginda ekarri ba zuen ere, bertan lurperatu  eta galdatu zuten gasoliozko labe batean. Hau gaueko lana izan zen, izan ere sua eta brontzearen goritasuna ikusgarriagoak dira ilunetan, gu ordurako etxera itzulita ginen, egun horretan ikasitako guztiak bazeukan eta zer hausnartu.

 

 

 

 

 

 

 

Eskoriatzan ere

San Pedro bespera ESKORIATZAN, 2017-ko ekainak 28.

Eskoriatzako jaixetako egitarauan agertzen zen moduan, Arientzako Kanpaijole Eskolakook kanpaiak jo genituen San Pedro elizan.DSCF2808

Joaldi berezia izango zenaren zihurtasunarekin arrimatu nintzen bertara arrazoi desberdinangatik. Lehenik, Mikel Ortueta gaur egun ikasle dugunarekin jo behar nituelako kanpaiak eta berarentzat gure elkartea ordezkatuz kanpaiak joko zituen lehen aldia zen. Bigarrenik hileta zegoelako guk kanpaiak jo ondoren eta horrelako egoerarik ez dugu inoiz bizi, jai kanpaiak jo eta gero hileta dagoen egunean. Eta azkenik, horeixe zegoelako iragarrita eta kanpaiak eta ireztuak ez dira inoiz lagun onak izan.

Eleizara gerturatzen nindoala, kaletik letxuga kanpaiak entzun nituen, Mikel dagoeneko lanean ari zenaren zeinale. Kanpandorrera igo nuen eta buelta kanpaiak hasi ziren jaiak zirela iragarriz. Bi eskilak bueltaka eta Mikel eta ni bakoitza kanpai erromar banatan, buelta kanpaiak lagunduz.

DSCF2806

Gero errepiken txanda etorri zen, Mikelek berak konposatutako “Eskoriatzako Errepika” jo zuen, edarto. Gero Arabako “tente nublo” jo nuen neuk momentu aproposean, dagoeneko horeixe naguzitzen ari bait zen, Aixolakoa berak ondoren, gero Arientzako errepika neuk, Burgosekoa berak, Arruazukoa neuk eta konturatu orduko mesa hasita zegoen.

Egoera berezian jo genituen kanpaiak, trumoiak, txoznetako musika eta kanpaiak denak nahasi, zein nagusituko. Errogatibak jo bagenitu akaso ez litzateke giro trumoitsurik sortuko eta momentuz txosnetako musikari aurre egiteko ez daukagu kanpai tokerik, akaso Mikelek konposatuko du bat.

Olaztin egon gara.

P1000053

Fisika kuantikoan adituek eta gaur eguneko zientzialariek, unibertso paralelo anitz daudela diote. Gure unibertsoa, antza, ez da bakarra. Sentsazio hori euki nuen nik Olaztin. Kanpaijole munduan 10 urte daramatzagu eta kanpaijole, kanpaigile eta kanpaien unibertsoan dabiltzan gehienak ezagutzen  genituelakoan geunden. Baina Olaztin badirudi unibertso paralelo batean sartu ginela eta han batu ginenak ez genituen ezagutzen. Lehen minutuak pasa eta gero Ismael Burgoseko gure lagun berria han zegoela konturatu ginen eta gure aspaldiko laguna den Tomas Ganboa Arruazuarra ere bai, baina beste guztiak ezezagunak ziren. Julenek eta nik gure izenak jarri genituen bertan zeukaten kanpaijoleen horrian eta hogeigarrena eta hogeitabatgarrena ginen eta guzti horietatik bi bakarrik ezagunak.

Captura48

 

Hamaiketakoa egin eta doltzaineroek lagunduta elizara urbildu ginen.Kanpandorrera igotzeko agindua jaso eta kanpaiei eragiteko ordua heldu zen. Hasieran bertakoak zirenei itxi genien txanda, han bait zegoen urteetan zehar Olaztiko kanpaiak jotzeko ardura izan zuenaren  semea, eta bera ere kanpaijolea zenez animoso hasi zen kanpai jotzen. Bera izan zen aurkeztua izan zen bakarra eta handik aurrerakoa aurkezpenik gabe eta inolako txandarik eman gabe, bakoitzaren atrebentziaren eta gogoaren araberako ordenan jo genituen.

Captura78

Tarteka tarteka bi kanpai txiki bueltaka jotzekoak ere astintzen zituzten. Ha zen kanpaiei eragin beharra, batzuk bueltakoak jotzeko afizio itzela daukate. Denak ziren nausiak, gazte gutxi kanpaien munduan ohi denez. Guk ere izan genuen gure txanda eta nahiko txukun aritu ginen kontuan izanda inoiz probatu gabeko kanpandorrean jotzea betik dala saila. Amaieran eta kanpaijole asko behera jetsiak zeukela, mutil gazte bat hasi zen kanpaiak jotzen eta egia esan ordurarteko onena iruditzu zitzaidan. Berarekin hitzegiteko aukera euki nuen gero eta Altsasukoa zela esan zidan, berandu etorri zela beste konpromesu bat zela eta. Hangoak bukatu eta kultura aretora jaon ginen.

Captura

 

 

Kultura aretoan entzundako Hondarribiko kanpaiei buruzko hitzaldiaren ostean, berriz elizara joan ginen, Altsasuko dultzainero eta erraldoiekin batera. Bertan, kanpai bat bataiatu, bedeinkatu eta kanpaiaren babesle izan zirenei homenaldia egin zitzaien agurra dantzatuz.

Captura99

Hor amaitu ziren gure zereginak, alde egin beharra bait genuen baina han geratu zirenek bazkariaz eta giro onaz gozatzen jarraitzeko aukera izan zuten.

Zorrakin, Eskarai aldean

2017-ko apirilaren zortzian, Ezkaraira joan ginen handik jasotako gonbidapenari erantzunez. Antolatzaileen asmoa, Zorrakin herrian berriztutako kanpaiak bedeinkatu eta inauguratzea zen.

Beraiek eskatu bezala, eguerdiko hamabiak baino lehentxoago han geunden, San Esteban Protomartir elizan. Sartu eta eskumara, San Vitores, herriko patroiaren irudia zegoen, lepotik moztutako burua, eskerreko eskuan zuelarik. Eleiza inguruetan bazegoen jendea baina kanpantorrera igo ginen kanpaijoleak han egongo zirelakoan. Eta halaxe zen, gora iristean eta gu ikusi orduko bazekiten nortzuk ginen. Gure blogaren abantailetariko bat.

Aurkezpenak egiteko denborarik gabe, abarea agertu zen eta kanpaiak bedeinkatu zituen. Bera etzen geratu hortik aurrerekoak ez ikustera eta ez entzutera. Kanpaiak garbi garbi zeuden, batzuk alemaniara bidaliak izan ziren zeuzkaten brintzak soldiatzera, beste batzuei uztarri berria jarri eta garbitu egin zituzten, baita mihi berriak jarri ere. Kanpai denak zuten itsura ederra, ikustera ohituta ez gauden bezala, brontzezkoak diren arren, urrezkoak ziruditen, kolore hori disdiratsuarekin.

DSCF2729

Gonzalok kanpaiei sokak kendu eta buelta kanpaiak jo behar genituela esan zigun. Ospakizunetan geunden eta buelta kanpaiak jo behar ziren, jaietan bezala. Hasi ziren denak kanpaiei lehen balantzak ematen eta gure ondoan zegoen kanpai txikiari eragiteko inor ez. Keiñu bat egin zidan Gonzalok eta laister ulertu nuen nik jotzeko eskatzen ari zitzaidala. Minutu luze batzutan eragin nion kanpaiari eta Pedrok jarraitu zuen niri erreleboa emanez.

Hurrengo joaldia abixuarena zen, hau da, eurentzat “arrebato” zeritzona. Kanpai denekin, inungo zentzurik gabe, miñari alde bietara eraginez jo behar zena. Modu horretan gertakizun arriskutsu edo bereziren bat gertatzen zenean jotzen zena, berezia sentzu negatiboan noski. Adibidez sute bat edo etxe baten erorketa edo istrupuren bat… Oraingoan kanpai txiki hori Ismaelek jo zuen, momentu horretan ezagutzen ez genuen arren, gero elkarrekin barriketan hastean berari buruz entzundakoa nintzela konturatu nintzen, bera ere kanpaiak jotzen erakusten hari bait da Espinosa de los Monteros, Burgoseko bere herrian.

Horeixena jotzeko txanda heldu zen, “tente nublo” erdal hizkuntzan. Titi tata titi ta, sinple bat luzaroan jo eta gero tata titi tata ti berriz ere luze, kanpai biak batera jota amaituz. Guk ezagutzen dugun joaldi arabarra baino sinpleagoa, arabarren joaldian, han jo zen tarte horretaz gain, sarrera bat jotzen da eta doinu aldakorragoa da.

Hangoak amaituak zeuden eta ez zitzaigun gure joaldiak jotzeko aukera handirik eman. Pedro animatu zen eta Aixolako errepika jo zuen, beste inor etzen animatu. Udaletxera bidea hartu genuen bertan kanpaien konponketen berri eman behar ziguten eta denboraz ezebiltzan soberan antolatzaileok.

DSCF2723

Gonzalok eman zituen azalpenak, kanpaiak apurtzearen arrazoi desbesdinak azaldu zituen eta kanpaien konponketen nondik norakoak azaldu zizkigun. Kanpaiei buruz asko zekiela erakutsi zuen hitzaldi interesgarri hartan eta beste toki batzuetan baino sentsibilitate gehiago dagoela ikustarazi zigun. Kanpaiak konpontzeko egindako horrelako ahalegin ekonomiko eta pertsonala ez bait da edonon aurkitzen.

Ondoren, luntsaren ordua iritsi zen, zurrakapote dastaketarekin. Kanpaijoleak ginenen arteko elkarrizketen momentua zen. Gonzalok ezagun askorekin egon beharra zeukan eta beranduxeago gerturatu zen guregana. Ismaelek eta guk luzaro hitzegin genuen gure esperientzia eta ezagupenei buruz. Bazkaltzera Ezkaraira ere batera joan ginen hirurok eta bostak laurden gutxi arte, Gonzalorekin elkartzeko jarri genuen ordurarte hain zuzen ere, gai bakarra egon zen gure ahotan: kanpaiak.

Zergaitik bostak laurden gutxi? Ezkaraiko elizan bostetan Matachinek, barruan dagoen kanpaitxoa joko zuelako, ordu oro jotzen duen moduan. 1683. urtekoa da eta esaten dutenez, Burgoseko Papamoskasa egin zuen artista berarena da eta hiru urte lehenagokoa da gainera.

Jarraian kanpandorrera igo ginen, eta bertako kanpaiak erakutsi zizkiguten. Bi romana eta hiru eskiloi. Romana bati Garbancera deitzen diote, jai bisperatan jotzen delako. Besteari Dominguera deitzen diote, domeketan jotzen delako. Ospatu beharreko jaiaren garrantziaren arabera, hiru, lau edo bost kanpaiak jartzen dituzte bueltaka.

Arratsalde dena pasa genuen kanpandorreak bisitatzen. Arratsaldeko bostetan hasi eta zortzi terdirak arte. Ezkaraiko Allendeko ermita, Valgañoneko San Lorenzo eliza eta Nuestra Señora de las Tres Fuentes eliza nagusia, Ezkaraiko Santa Barbara ermita eta amaitzeko, Zaldiernako eliza. Batzuetan gora igota eta beste batzuetan gora igo gabe, Gonzalok giltzarik etzuelako.

Kontu berezi asko kontatu zizkigun Gonzalok. Adibidez Allendeko ermitatik prozezioa irtetzen zenean, ermitako kanpaiek laguntzen zioten, baina erreka gurutzatzean, Ezkarai herriko kanpaiak hasten ziren bueltaka eta Allendekoak ixildu beharra izaten zuten prozezioa bere eremutik irtetzen zelako. Erreka bueltan gurutzatzean, Ezkaraiko kanpaiak ixildu behar izaten ziren berriz. Bigarren adibide bezala, Valgañoneto Tres Fuentes eliza nagusia herritik urrun aurkitzen da eta San Lorenzo ermita herrian bertan dago, baina ermita izanda, ezin zen mesarik ospatu bertan egunero. Beraz, ermitari eleiza izaera emateko eskatu zioten obispauari eguneroko mesak bertan ospatu ahal izateko.

Horrelako beste hainbat kontu eta anekdota kontatu zizkigun, baina guretzat gustokoena zena, kanpaien eta kanpai joaldien berezitasunak ziren eta horietaz arratsalde denean zehar hitzegin genuen. Kanpai bakoitza zein urtetan egin zen, noiz beregin ziren horietako batzuk, jotzeko orduan ze arazo zituzten beste batzurekin, zeintzuk jotzen ziren behetik eta zeintzuk gora igota, etabar luze bat.

Benetan aberasgarria izan zen eguna eta bertan egindako arremanak etorkizunerako oparoak izango direla zihur gaude.

Amaitzeko Gonzalori eskarrak eman nahi dizkiogu eta egunen batean guk antolatutako ekintzetara gerturatzea nahi genuke eta eskertuko genioke.

10 urte beteko ditugu, I

2007an sortu eta gero, Arientzako kanpai jole eskolak 10 urte beteko ditu aurten. Dagoeneko ba daukagu ibilaldi bat egina, etenik gabe astero astero eman ditugu pausoak , Arientzako kanpaietan ez ba da beste nonbaitekoetan.

Dagoeneko elkarte bezala ere eratu gara, izena jarri behar, eta nola ez “JUANE, Arientzako kanpai jole eskola elkartea” jarri diogu.

Juane Madinabeitia izan zen hasiera hasieratik guk hartu genuen kanpai jole eredua, guztientzat onena zenaren joaldiak jaso eta ikastea izan zen gure erronka, baita bere anaienak ere. Dagoeneko ez dago gure artean, baina  gure lanok ikusteko egon izan balitz… , edukiko zuen notaren bat jartzeko, bai horixe.

Hauxe ba, 10. urtea dugula eta, gure ospakizunetako lehenengo atala: “Agur eta ohore zuri Juane, Arientzako kanpai jole bikaina”.

juane6