Urak eramandako bideak

Kanpaiak bai, baina kanpai-joleok pertsona arruntak kontatzen dituen istorioak ere maite ditugu. Zer esanik ez, gertukoek edo gure aurrekoek bizitakoak baldin ba dira. Azaroaren 11ean Loramendi elkarteko toponimiakoek gidatuta ibilaldi polit batetan parte hartu genuen . Bertan Urkulu urtegiak betirako ezkutatu zituen bizipen horietako batzuk entzuk ahal izan genituen

Advertisements

NIDAGUILA (BURGOS).

NIDAGUILA (BURGOS), 2017-ko uztailak 23.

Goizeko hamaiketarako heldu ginen Masako paramoan dagoen herrira. Inor gutxi ikusten zen oraindik herrian, gauean egondakoaren ondoren normala iruditu zitzuigun, goizaldeko lau terdiretatik goizeko zazpirak arte ibili bait zen DJ bat musika jartzen.

DSCF2809

Herritik buelta bat eman genuen, lehen begiratuan herri polita zirudiena, halaxe zela baieztatzera. Eta halaxe zen, naiz eta paraje menditxu eta itxuraz gogorrean egon. Harrizko etxe ederrak ditu, umeentzako hiru jolasleku, nagusientzako gimnasia ariketak egiteko parketxo bat eta jardinak eta kale ezkinak txukun txukun belarra moztuta eta zuhaizkak forma desberdinak emanak.

Badirudi herriak daukan harrobiari eta dituen haize errota ugariei eskerrak dela, bietariko bat ere ez dago herritik bistan. Herria bailara batean sartua bait dago, harrobia beste arro batean omen dago eta errotak gainean dagoen paramoan. Baliabide horiek emandako diru sarrerak, ondo erabiltzen dakite herrian eta neguko biztanleria oso murritza bada ere, uda aldera, gendea hurbiltzen da herrira.

Eleiza ondora bueltatu eta han zebilen gure lagun Ismael de la Iglesia. Berak gonbidatuta joanak ginen eta toki berri batean kanpaiak jotzeko aukerari ezin ezetz esan. Eleiza txikia bezain dotorea zen eta txikia izanagatik, erretablo eta kapillekin bete bete egina. Santa Marina ere bertan zegoen, herritik bere bueltatxoa egiteko prest. Hori bai, kanpandorre ederra dauka, eleizaren tamañarako desproportzionatua. Badirudi lehen espadaña esaten zaion kanpandorre txikia zuela eta gero gehitu zitzaiola orain dauka dorre laukia.DSCF2812

Gonzalo, herriko kanpaijolea agertu zenean, kanpantorrera igon ginen eta beraien artean, bi eskila txikiak jarri zituzten bueltaka. Jarraian Gonzalok errepika motz eta azkar bat jo zuen hamabietan prozesioa egongo zela abixatuz.

Mesa aurretik zen prozesioa. Santa Marina eta banderak herritik zehar eraman zituzten denbora guztian, kanpai haundiei buelta eragin zieten Gonzalok eta Ismaelek. Alkatea bere makilarekin, Santa Marinaren atzetik zijoan jendetzaren artean lehena.DSCF2823

Ondoren meza etorri zen eta meza ostean gure txanda. Kainpaien berezko funtzioa meza aurretik izaten bada ere, kasu hontan herriak entzuteko joaldi aurkeztua izango zenez, plazako aterpean zegoen jendetzarentzako jo behar genuen.

Lastima Gonzalok etzuela nahi izan jotzea. Niretzat  interesgarriena herriko kanpajolea entzutea da eta kanpotarrak bere baimenez eta bere esanetara egon behar ginateke.DSCF2819

Behean aurkezle bat zegoen zer jo behar genuen esanez eta ze zentzu zuen azalduz. Ismael hasi eta gero niri txanda emanez jo genituen kanpaiak ordu erdiko saioan. Berak, toque de concejo, arrebato, hil kanpaia, tentenublo eta jaietako errepikak jo zituen. Nik, Gorkak, berriz, Arabako Elburgon jotzen den tentenublo, gure letxuga kanpaia eta errepikak. Gero buelta eragin genien kanpai handiei,buelta kanpaiak oso estimatuak bait dira toki gehienetan. Momentu horretan konturatu nintzen prozesioak iraun zuen denbora guzti horretan kanpaiei eragitea zein neketsua den. Eskerrak kanpandorrean zegoen Ismaelen ikasle den neskak lagundu zigula tarte batean, bestela niri luze egingo zitzaidan bost minutuko tarte hori. Azkenik eta saioa nik amaituz, Arientzan oso gustoko dugun Ondarruko errepika jo nuen, beti ere, Imanol Lasarte gure lagunaren baimenarekin. Uste dut ondo moldatu nintzela joaldian. Ni beintzat guztora geratu nintzen. Kanpaien mihiak etziren oso astunak eta kanpai arteko tartea oso handia etzen, ondorioz biok gustora geratu ginen.

Gero plazan eta herritarrekin nahasi, bokadutxoa egin genuen, kanpaien inguruko kontuak esan eta entzunez. Eguna amaitzeko udaletxean jarri ziguten bazkariaz beste egin genuen tertulia ederrean eta esango nuke, mahai inguruko momentu horiek izan zirela eguneko momenturik onetarikoak.

Eskerrak eman nahi dizkiegu herritarrei beren harreragatik, Gonzalori nolabait bereak diren kanpaiak jotzen usteagatik eta Ismaeli gonbidapena luzatu izanagatik.

Añua

2017ko ekainak 25a. Kanpai-joleok Añuan daukagu hitzordua, bertan Bonifacio Jausoro “Boni” kanpai-jole eta kanpai-joleen maisua omentzen dute eta.

añua9

Añua, Gasteiztik  gertu dagoen Elburgo/Burgelu udalerriko auzune edo “concejo” bat da, Argomaniz, Hixona, Arbulo eta Gazeta bezala. Inon auzo edo herri giroa auzolanean sumatu ba dugu, hementxe izan da.

Kanpaietan hasi ginenetik ezagutzen ditugu Elburgoko kanpai-joleak, 2008an Otala zelaiko egunean egin genuen deialdira etorri ziren , baita 2011 Aretxabaletan ospatu genituen jardunaldietara, eta hortik zehar egoten diren bilkura askotan elkartzen gara beraiekin.

11:00tarako agertu gara bertara, dagoeneko bertakoak ez eze, Amurriokoak ere han daude esku bat botatzen, Iruñako katedralekoak, Burgoskoak, eta guretzat ezezagunak diren lautadako beste hainbat kanpai-jole .

Eleiza ondoan daukaten udal txoko eta plaza berrituan elkartu gara. Orduari kasu eginez eliza barrura bideratu gaituzte, bertan eliza hutsa ikusi dugu, biluzia esaterako, erretabloa bera ere albo batera zokoratuta. Hasi da Pedro Luis Etxeberria aditua hizketan eta segituan konturatu gara eliza honen bitxikeriez. “zeruan” eta ormatan dituen margo lanak.

Paretak eta sabaia margotzearena, erromaniko bukaerako nekazal gunetako elizetan erabili zen apaingarri xumea, merkea eta ohikoa izan zen. gerora denboraren poderioz alde batetik  eta gutxi iritzita bestetik kentzen eta estaltzen  joan direnak. Añuako elizan oraindik irauten dutenak, agerian jarri dituzte eraberritzeko lanetan. Horregatik itxura biluzi hori.

Ismael de la Iglesiak ondoren kanpai eta joaldiei buruz aritu da hizketan.

Elburgon ba da jaiotza edo “belen-zale” talde bat ere, eta beraien lanak, eliza honetan daude ikusgai, besteak beste oinarri ez ohikoetan kokatuta, joku makina edo telebista barruetan esaterako.

Añua2

Lehenengo illaran dago Boni eta etorri zaio egitarautik kanpoko sorpresa ere, herriko “Erkametza” kantu taldeak lau bost bat kantu eskaini dizkiote. Sorpresa izan da, bera  ere talde horretakoa izanik ixilean prestatuta zeukaten eta.

Elizatik atera eta Kanpaijoleon txanda etorri da ondoren, batzuk kanpandorrera eta beste batzuk plazan jarri dituzten kanpaietara joan gara. Banan banan izena aipatuz bakoitzak berea jo dugu, Julenek letxuga kanpaia jo du eta Gorkak Juanen errepika. kanpandorre ezezagunetan betik gertatzen zaigun bezala, ezin guztiz ondo moldatu joaldi bakarrera, baina besteen parean egon gara, hau ez baita  lehiaketa bat.

añua1

Kanpaijole bat aipatzearren Bonin illoba, Judith Jausoro,aipatuko nuke,  ez bai da sarri gertatzen emakume bat kanpaietan ikustea. Ederki moldatu da gainera.

Azkena jotzen, Boni bera izan da, plaza erdian kanpai txikiekin gustura eta maisuki aritu da bere gogoko kanpaiak astintzen .

Ondoren etorri da omenaldi ofizial: bertako alkatea den Natik hitz egin ondoren, aurreskua dantzatu diote.  Abelek egindako kanpai bat oparitu dio herriak, Amurriokoak plaka bat, Iruñakoak lepoko gorri bat, eta guk geurea dugun Arientzako kanpai jole eskolako giltza zorroa. Apal apal eskerrak emateko aukera ere izan du Bonik eta herriko batek espresuki egindako liburuxka batetan  nahi izan dugunok zerbait idatzita utzi diogu oroigarri.

añua6

Gero etorri dira talde argazkiak eta abar, Bazkaria herriko emakume taldeak prestatutakoa izan da.

Gurekin bazkaltzen daude Iurretakoak eta Os de Balaguerrekoak ere, guztira 80 bat lagun. Goiz guztian zehar eta bazkal ostean Kepa Pinedo eta bere lagunak jarri dute musika. Tartean aspaldi ikusteke geneukan Rafa, Astegietako kanpaijolea, asken urte honetan etxetik ia atera gabe egon dena, gustura entzun ditugu bere trikiti doinuak.

Egun honetarako Rantxera esagun bati ere egokitu diote letra: El campanero señores, el campanero señores. El campanero Jausoro ha vuelto a hacerlas sonar.

añua8

Zorionak Boni.

ARTIM 2017

Espinosako monteroak, espainiako erregeen bizkartzainak ziren, erregea lotan zegoenean bere segurtasunaz arduratzen zirenak. Denak Espinosakoak izan behar zuen, eta guztiak abeltzain edo nekazari jatorrizkoak. Urtean zehar sei hilabete erregearen inguruan eta beste sei etxean egiten zuten familia eta umeak Espinosan eduki ahal izateko.

Captura2

Espinosa de los Monteros herria armarridun etxe galantez josita dago, beste garai haien lekuko, ederki konponduta batzuk, beste mordoskada bat zaindu beharrean zutik mantendu nahi ba dira. Horixe dala herri honek gaur egun daukan arazoa, kontatu zigun Asunek, herriko gia turistiko boluntarioak, berarekin eta Zamorako kanpai jole taldearekin egin genuen eta herrian zeharko bisita.

Monteroen guardia hori aurten 1000 urte sortu zen eta 1931an,  errepublika garaian desagertu egin zen. Urteurren hori gogoratuz aurten, udan zehar,  ba daukate hainbat herri ekintza herri honen historia  gogoratzeko.

Espinosa de los Monteros Burgos iparraldean dago, mendi inguruan, Trueba errekak zeharkatzen du eta bertan urari presa eginda igeri leku aparta daukate zelai gune eta guzti. Futbol zelaia ere bertan dago eta baita eskolak beste zabalgune, eta  txopera eder batzuk ere.

Toki aproposa zela iruditu zitzaien ABREGO elkartekoei, bertan ARTIM 2017 antolatzeko.

IMG1499965664362_00000_BURST1499965664362_COVER

ARTIM 2017 “Todo lo cria la tierra”. IV encuentro de agroecologia y tradiciones rurales, izango litzateke azalpen osoa. Aste betean 300 bat lagun bertan kanpatuta, parte hartze eraginkor handiarekin egitarau ezin beteagoari aurre egiten,

Uztailak 13a jarri zuten etnografia eguna bezala eta  bertan jarri zituzten kanpaien inguruko  ekintzak. Kanpai-jole gehienak Zamoratik etorri ziren umorez gainezka, google maps-ek hiru ordu jartzen zuen tokian bost orduko autobus ibilaldia egin izana ahaztu nahian. Bueltatu zireneko berririk ez daukagu .

Captura3

Kanpaiak zelai lautada erdi erdian jarri zituzten, toki ezin hobean,  eta kanpai joleok banan banan eskuko megafoniarekin aurkeztu eta jo genituen geureak,  belarretan eseritako jendez inguratuta, estanpa paregabean.

Luze joan zen, baina gozatu ederra ere izan zen  joleentzat, Zamorarrak batez ere, eta inoiz ez bezala, gehienbat gaztez osatutako entzuleagoarentzat.

Bukatutakoan nahi zuen guztiak eta ausartu, Ismaelen laguntzarekin kanpaiokin trebatzeko gunea ere izan zen.

Captura4

Aurretik bi alditan ikusi izan gara Zamorako jende honekin, Meruelon eta Villavanten, baina Espinosararte ez dugu elkarrekin berba asko egin izan. Nabarmena da osatzen duten taldea, denak kamiseta berdina itxura baten eta bakoitza bere izena eta herria paparrean.

Pare bat gazte kenduta haiek ere urtetan aurrera doazenak dira, baina denak elkar hartuta bizi dute kanpai jotzea. Garbi dago kanpaiak jotzera joaten direla eta horrela egiten dute, gelditu ezinik, oso ondo “errepikatzen” dute bi kanpaiekin. Joaldi berriak non ikasi badaukagu.

FB_IMG_1500583188913

Bertatik gertu, eskola ondoan Abel Portillak ere egin zuen bere lana, bertan galdatu zuen eta kanpai berri bat. Moldea eginda ekarri ba zuen ere, bertan lurperatu  eta galdatu zuten gasoliozko labe batean. Hau gaueko lana izan zen, izan ere sua eta brontzearen goritasuna ikusgarriagoak dira ilunetan, gu ordurako etxera itzulita ginen, egun horretan ikasitako guztiak bazeukan eta zer hausnartu.

 

 

 

 

 

 

 

Eskoriatzan ere

San Pedro bespera ESKORIATZAN, 2017-ko ekainak 28.

Eskoriatzako jaixetako egitarauan agertzen zen moduan, Arientzako Kanpaijole Eskolakook kanpaiak jo genituen San Pedro elizan.DSCF2808

Joaldi berezia izango zenaren zihurtasunarekin arrimatu nintzen bertara arrazoi desberdinangatik. Lehenik, Mikel Ortueta gaur egun ikasle dugunarekin jo behar nituelako kanpaiak eta berarentzat gure elkartea ordezkatuz kanpaiak joko zituen lehen aldia zen. Bigarrenik hileta zegoelako guk kanpaiak jo ondoren eta horrelako egoerarik ez dugu inoiz bizi, jai kanpaiak jo eta gero hileta dagoen egunean. Eta azkenik, horeixe zegoelako iragarrita eta kanpaiak eta ireztuak ez dira inoiz lagun onak izan.

Eleizara gerturatzen nindoala, kaletik letxuga kanpaiak entzun nituen, Mikel dagoeneko lanean ari zenaren zeinale. Kanpandorrera igo nuen eta buelta kanpaiak hasi ziren jaiak zirela iragarriz. Bi eskilak bueltaka eta Mikel eta ni bakoitza kanpai erromar banatan, buelta kanpaiak lagunduz.

DSCF2806

Gero errepiken txanda etorri zen, Mikelek berak konposatutako “Eskoriatzako Errepika” jo zuen, edarto. Gero Arabako “tente nublo” jo nuen neuk momentu aproposean, dagoeneko horeixe naguzitzen ari bait zen, Aixolakoa berak ondoren, gero Arientzako errepika neuk, Burgosekoa berak, Arruazukoa neuk eta konturatu orduko mesa hasita zegoen.

Egoera berezian jo genituen kanpaiak, trumoiak, txoznetako musika eta kanpaiak denak nahasi, zein nagusituko. Errogatibak jo bagenitu akaso ez litzateke giro trumoitsurik sortuko eta momentuz txosnetako musikari aurre egiteko ez daukagu kanpai tokerik, akaso Mikelek konposatuko du bat.