Bisita izan dugu Arientzan

Asteartean ekainak 5ean herriko neska mutikoen bisita izan dugu kanpai jole eskolan. Egun haundia guretzat

Eguraldi kaxkarrari aurre eginda Aretxabaletako Algara ludotekakoen eskutik 25 bat mutiko eta neskatila adi egon dira Gorkaren azalpenak entzuten, eta baita bere joaldiak bereizten.

FB_IMG_1528388051531

Sokatik tira eginez kanpaiak jotzeko aukera ere izan dute. Mila esker zuen bisitagatik, atsegina da herrikoak ere guregana gerturatzea.

Advertisements

Arbulu

Maiatzaren 20-an, Arubulun antolatutako ospakizunera urbildu ginen Juane Arientzako Kanpaijole Eskolako ordezkariok. Han elkartzearen arrazoia bakarra izan arren, ekintzez betea zegoen goizez egin beharreko egitaraua.

IMG-20180518-WA0001

Ospakizun nagusia Arbuluko Indartsuaren iturriaren inaugurazioa zen. Dirudienez bertatik hartzen zuen ura Juan izena zuen Arbuluko Indartsuak eltze bete ur, baba beltzak egiteko eta badirudi horixe zela bere indarraren arrazoia, zenbat gure baba beltz jatea. Bertan zegoen bere oinordeko bat eta baita iturria berrizten ibilitako boluntarioak ere. Iturritik herriak duen kultur eraikiñera joan ginen luntxa eta lagunen konpañiaz disfrutatzera eta ospakizunei amaiera ematera.

JUAN INDARTXUA

Juan indartxue

Baina egunaren berri emango dugu hasieratik, hau da, goizean goizetik. Ipar martxa egon zen aditu baten laguntzarekin. Udaberria izaki, berde berde daude arabako paraje hauek eta goizeko freskuran ederto ibili ziren bastoiak lagun zituztela. Gero elizan ikusgai zeuden gabonetako belenen erakusketa ikusi ahal izan zuten hara gerturatu zirenak, baita elizaren bitxikeria artistikoak ere. Adituak ez garenok ez gara konturatzen bitxikeria hauen garrantziaz baina hortarako zegoen gonbidatuta “Erdi Aroko Araba” elkarteko ordezkaria. Aipamen berezia merezi dute oraindik zutik dagoen lehengo eliza zaharraren orman aurkitutako margoak, esanahi ezezagunekoak baina hamaikagarren mendekoak izateak ematen dien garrantziarekin. Zapaian, santu, martiri eta jauntxoen irudiak, urrez eta silarrez dotoretuak eta albo batean Arbuluko jaunak, herriaren izena hartu zutenak edo herriari izeman eman ziotenak, zeinek daki. Beraiek emandako diruarekin berreraiki zen eliza eta esker ona azaltzeko edo agian beren boterearen adierazpen izan zedin, beraien irudiak, ez santu eta martirien kokapen pribilejiatuarekin, biana bai guzti horien aldamenean.MARGOAK

Jarraian Toti Martinez de Lezeak hartu zuen txanda. Aurrekoaren seriotasunari amaiera emanez, bere umore onez guztion barrea eragin zuen. Arabako alde hartako mitología istorioak kontatu zizkigun, Arbuluko Indartsuaren ekintzak, umeentzako ipuinak balira bezela eta euskal herri osoko mitologíaz. Emakumearen garrantziaz eta sorginak etziren sorginen sorginkeriekin ere, arritu gintuen. Amaieran nire ustetan berak esandakoen artean garrantzitsuena zena esan zuen, istorio mitologikoak, euren hasieran, benetako erroa dutela. Gerora sutondoan nagusiek umeei kontatzen zizkienean aldatuz joaten ziren, gauzak gehituz, zirena baino handiago egin eta denbora pasa ahala mitoetan bihurtzen dira. Eta zera gomendatu zigun, guk ere istorioak kontatu, eraldatu, exageratu eta behar bada hemendik bosteun urtetara mitología bihurtuak izango dirala. Baina nere ustetan hori gertatzeko aurkari gogor bat daukate gaur egungo istorioek, irrati, telebista, internet, sare sozialak… guzti horiek eragosten dute sutondoko, gau hotzetako kontakizuna.

KANPAIJOTEN

Gorka, Arbulun kanpaiak jotzen

Bukatzeko, gu bertara eraman gintuenaren txanda etorri zen: kanpai joaldiak. Etzen ekitaldietan garrantzitsuena, bat gehiago baizik. Oikoa izaten den moduan, batzuk kanpandorrean eta beste batzuk behean, kanpai eramangarri txikiagoekin. Nire ustetan joaldi motela izan zen nahiz eta jendeari erakusteko asko balio izan zuen. Motela, joaldi monotonoak zirelako, xuhurrak hain zuzen ere. Auzokanpaia, angelusa, sukanpaia, hilkanpaia, agoniakoa, odeixena… Denak esanguratsuak baina jai giroa falta zutenak, joaldi berriemaile, elkartzeko deialdia egiten dutenak baina ez jai edo ospakizunetarako abixua ematen dutenak. Lau lagun egon ginen kanpandorrean eta nik,  gure joaldi ezagunena jo nuen, Letxuga kanpaia. Joaldi gustietan erritmo gehien izan zuena, alakotxea bait da gure letxuga kanpaia, simplea baina alaia, musikala, erritmoduna. Besteak jotzen ikusita, bazirudien nahiko kanpai deserosoak zirela. Alanbrezko malla bat bait zeukaten usoak ez sartzeko eta sokak etzirudien ondo jotzeko moduan zeudenik, gainera aldez aurretik probatzeko aukerarik ere ez genuen eduki. Baina jotzen hastean, ondo moldatu nintzen eta errepikak ere, aukera izan ezkero, ondo joko nituela iruditu zitzaidan. Baina esan dudan moduan, etzegoen jai errepiketarako aukerarik.ITXURRIKO INAUGURAZIOA

Handik denok batera eta kalejiran, Arbuluko indartsuaren erraldoia lagun genuela, buruhaundiekin eta trikitilariekin batera, iturri ondora joan ginen goizari amaiera ematera eta kontakizun honen hasiera izan den ekitaldia hastera.

Andrei Tarkovski eta Arientzako kanpaiak

Guk behintzat aurretik ez genuen pentsatuko elkarrekin lotzekoak izango ginenik, baina zelan diren gauzak, horrela suertatu da.

Kontua da Tarkovskik bere hainbat filmetan, kanpaiak eta kanpai hotsak sartu zituela. Itxura denez horren bila joaten zen modu eta momentu egokietan bere pelikulak ederragoak egiteko.IMG_20180512_090557_950

Donostiako Tabakaleran, Elias Querejeta, zinema eskolaren jardueren barruan zinemagile errusiar honen inguruan hainbat jardunaldi antolatzen dabiltza: “Andrei Tarkovskiren lezio galduak” deritzonak. Zinema ensaioak dira.

Ba omen dituzte , gizon honen 80 ordu pasa irauten duten ahots grabazioak, bere jakituria edo bere zinema lanak azaltzen dituztenak, eta horrek ematen die hainbat ikasgai osatzeko adina material. 2018ko maiatzak 12koa 2. lezioa izan da.

Ikasgai hori argitzeko behar gintuen,  Xabier Erkiziak, kazetari, musikari eta komunikatzaileak, eta gu joan egin ginen.

Z aretoa beteta eta ilunpetan , esandako irakaspenak errusieraz entzuten genituen denboran, pantailan horren itzulpenak irakurri ahal izan genituen hasieran. Gero zinema kritikariak ziren gizon eta emakume batek,  zinemagile honen eta kanpaien eta zine munduaz hitz egin ziguten.

Ondoren zinema zuzendari honen, eta modu batean edo bestean kanpaiak agertzen diren, 20 filma ezberdinetatik ateratako filma zatiz osatutako muntaiatxo bat eman zuten pantaila handian. Hau bukatzeaz bat eta segidan etorri zen gurea.

Minutu bateko isiltasunaren ondoren hasi ziren Luis Buñuelen jaioterria den Calandako aste santuetako danbor hotsak (grabatutakoak). Bolumena topera, aretoan ez zen besterik. Bostgarren minutuan edo han ezkutuan kokatuta geneuzkan kanpaietan hasi zen Mikel, suabe lehenengo eta topean geroxeago danborrekin batera, tarte batera sartu zen Gorka jendearen ikusgai zeuden kanpaietan gauza bera egiten.Tarkovski 2 - 043

Beste 3-4 minututan denak batera jarraitu zuten, fuerte eta kanpai jole bakoitzak nahi zuena jotzen. Bat batean danbor hotsak isildu zirenean kanpaiak bakarrik jarraitu zuten.

Pixkanaka ordena batera sartu eta geure joaldiak direnen inguruan, kanpai-jole bien arteko elkarrizketa sortu zen kanpaiekin, horretan jardun zuten luzaro, tartean isiluneak ere sortzen zirelarik. Bukaerara ezkutuko kanpaiak isildu ziren aurrena eta agerian zeudenak bueltaka eman zituzten azken kanpaikadak.

Guztira hogei minutu Arientzako kanpai-joleak zuzeneko jardunean arte garaikidearen puntako zentro horretan, Tarkovskiri bere ikasgaietan lagunduz. Arientzako kanpaietan ikasitakoak balio izan digu horretarako ere.Tarkovski 2 - 051

Txaloak jaso ondoren Xabier Erkiziak jende aurrean egindako galderei ahalik eta txukunen erantzun genien.

Kasualitatea ez bada ere orain dela zazpi urte, Atxabaltan antolatu genituen jardunaldietan Tarkovskiren “Andrei Rublev” filma eman genuen Arkupen. Ordurako ere izango zen elkartzen gintuen kanpai konturen bat.andrei-rublev1

2008ko irailaren 13a zen, euri eguna; egun hartan igo zen, azkenengo aldiz, Juane Areantzako kanpaietara.

Auzoko kontu batzuk kontau gure gittuen, eta urrin fan barik agertu zien Danel bertsolari,

Danel Goikolea

Oier eta Aitor musikari,

DSC_0735

Monse  lekaixoka,

DSC_0747

Jose Luis latinez, Joseba kontulari,

DSC_0785

Nuria itzultzaile,

DSC_0878

Iraitz argazkilari, Nati kanpaitxuekin eta ehun bat lagun lasto fardotan auditorioa beteten.

This slideshow requires JavaScript.

Eta holaxe, denon artean kontatu genituen honako hauek:

  1. urtean egindakoa dela jartzen du kanpai handiak, hemendik begiratuta ezkerrekoak, «siendo mayordomo Joan Ochoa de Arenaza», eta, dakigunez, ondoz ondoko hiru belaunalditan egon zen izen horrekin norbait hemen, Areantza Handin; horregatik, kanpai hau bertarako eta bertan egindakoa dela pentsatzen dugu.

Besteak ez digu horrelako arrastorik ematen; baina, dituen hizki gotikoak kontuan hartuta, 100 bat urte zaharragoa izan daitekeela esan digute adituek.

Kanpandorrea, berriz, askotan kontatu dugu, 1856an eraiki zen, Txikinekuatik Andaluzia aldera joan zen Pedro Antonio Arenazak emandako diruarekin. Areantzara bueltatu zenean eta hain kanpandorre bapeza ikusi, minduta gelditu ei zen, berak horretarako baino diru gehiago eman zuela eta.

Hirugarren kanpaia San Bizente elizan daukagu. 1664koa dela jartzen du, eta Araba aldetik ekarritakoa ote den kontatzen zuen Ardantzako Patxik, berak hala entzunda zeukala.

Kanpaiak eta kanpai-joleak daudelako, Areantzan kanpaiak dira!

 ARGI KANPAIA (joaldia)

 Oilarrarekin batera, horrela hazten da eguna.

Argi kanpaia egunsentian jotzen zen, egunari hasiera emateko behar bada, edota eguneko lehendabiziko errezoak gogoratzeko. Aozaratzan, esaterako, egunero jotzen zela dauka gogoan hemengo jendeak; baina, Areantzan, aurretik hala izango zela pentsatzen badugu ere, Juanek kontatu zigun arimen egunean bakarrik jotzen zela, egun horretako beste joaldi batzuen aurretik.

Abadeak joko zuen beti. Hemen, Don Simon izan zen azken abadea. Elgoibarkoa zen eta 40 urtetan egon zen hemen abade.

Karlista sutsua zen eta Montejurrako urteroko hitzordura ez zuen hutsik egiten. Egun horretan, goizean goiz (oraindik ilunetan) ematen zuen sermoirik gabeko meza. Gerra denboran, hementxe, eliza barruan, atxilotu egin zuten, bezperatan zeuden auzokoen harridurarako. Atxilotuta egon ostean, Areantzara bueltatu zen gerra amaitu zenean.

Dena dela, mezak goiz ematekoa izan zen beti On Simon. Deguriako artzainek hemen entzuten zuten meza, mendira igo aurretik, baita kazariek ere, kazan joan aurretik. Andramaixetan, lehenengo meza (sukaldariendakoa) ere goiz izaten zen…

KANPAI LUZEA (joaldia)

“Kanpa luzie jo daue!” Urrutirengoak dena utzi eta elizarantz mugitzeko ordua; gertukoak lasai oraindik, ordu erdi falta da-eta mezatarako.

Kanpai luzea ate osteko sokatik tira eginda jotzen da, elizkizuna baino ordu erdi lehenago. Elizkizunerako lehenengo deia da, eta 19-20 kanpaikada dira.

Badatoz auzoko bizilagunak elizpera: azpialdeko harmailetatik datoz Txikinekuakoak, bolaleku ondoko xendatik Etxebarri, Ardantza eta Mitarte aldekoak eta aurrealdetik eliza ondokoak.

Ailegatu ahala, andreak eta neskatila-mutikoak barrura; gizonak, berriz, elizpean zain, azkena jotakoan barrura sartzeko.

Elizpe honek berba egingo balu… auzo honen berri emango luke. Jaioberriak hona ekartzen ziren beste inora baino lehen. Hildakoak ere hemendik pasatu dira, auzokoen bizkarrean, hankak aurretik dituztela.

Auzo bilerak, mutikoen pilota partidak eta jolasak ere izan dira hemen. Andramaixetako luntxa eta trikitiak gerora etorri ziren, eta baita kanpai-joleen eskolako entsegu eta batzarrak ere.

 HIRUKOA (joaldia)

Elizkizuna hastera doala adierazteko hiru kanpaikada dira, eta, gehienetan, sakristauek jotzen dituzte, ate osteko sokatik tiraka.

Azkena jo du; goazen barrura, hastera doa elizkizuna.

Abadea irten da sakristiatik, eta aldarera doa, monagilloa (elizmutila) atzetik duela. Etxebarriko mutikoak izango ziren hemen azkenak.

50 bat urte dela, behin, abadeak meza aurrera begira ematen zuen garaian, monagilloa haren ondoan zegoen belauniko. Aspertuta edo, eskuetan zeukan txilina desmuntatu zuen, tripak ikusteko. Ofertorio denboran, txilina jotzeko ordua iritsi zen eta… ezin txilinik jo. Orduan, abadeak ostikada bat bota zion mutikoari eta hura, kolpea saihestu nahian, lurrean bueltaka ibili zen.

Elizara sartzen, gertukoren bat izango da azkena. Aurreko bankuetan, gizonak jarriko dira txapela erantzita. Sakristau lana etxerik etxe egiten da txandaka, eta tokatzen zaiona sakristia aldeko aurrenengo bankuan jarriko da.

Elizako erdiko koskatik behera hilerriak (hilobiak) daude, eta bertan jarriko dira etxe bakoitzeko etxekoandreak elizkizunetan. Meza bukatutakoan, abadea gerturatu egingo zaie, errespontsu bana errezatzera.

 errespontsua (audioa)

 Etxe bakoitzak bere hilerria zeukan, bere aulki baxu, kandela eta argizaiolarekin. Oraindik ere hortxe daude marra batzuk, lurrean pintatuta.

Aurrera begira eta koskatik behera lehenak, pasilloaren ezkerretara, Peruenekoa eta ondoan Sardanetakoa daude. Pasilloaren eskumatara, berriz, Etxebarrikoa dago; haren ondoan, Josejuakinenekua eta, horma alderen, Mitarteandikokoa.

Atzerago, bigarren ilara batean (ezkerretara), pasillotik gertu, Txikinekoa, Peruenekoaren atzean, eta, horren ondoan, Ardantzakoa, Sardanetakoaren atzealdean. Bigarren ilara horretan, halaber, pasillotik gertuen baina eskumatara, Mitarteazpikokoa zegoen, Mitartegaraikokoaren ondoan, eta, horma alderen, Intxaurbekoa.

Korura mutil gazteak joango dira meza garrantzitsuetan, eliza gutxiagotan zapaltzen duten horiek.

Koruko eskailerapean beti egon izan dira mahai eta aulki bana. Hantxe jartzen zen Etxebarriko aitajauna aste barruko mezatan, abarka eta guzti, aurrerago sartzea ez zitzaion irudituko eta.

Korupean, ur bedeinkatuaren aldean, pontea ere badago, garai batean egurrezko erreja barruetan zegoena. Orain, berriz, Areantzako kanpai-joleen berri emateko lekua da.

 AUZO KANPAIA (joaldia)

 Auzo alkateak badauka zerbait esateko.

Auzo kanpaia hiru hirukok osatzen dute. Esatekoren bat zeukanean, auzo alkateak berak jotzen zuen, auzotarrei batu eragiteko. Askotan, meza ondoren, elizako ate osteko sokatik tira eginda joko zuen. Horrela, mezatara joan ez zirenek bazekiten abisuren bat zegoela, eta eurok arduratzen ziren galdetzeaz.

San Bizenten ere jo izan da auzo kanpaia, alkatea alde hartakoa suertatu izan denean.

Askotan, auzolanerako egunaren berri emateko izaten zen. Txakurrak bakunatzeko (txertatzeko) eguna ere urteroko abisua izaten zen, eta behien saneamendu kanpaina noiz zetorren edo kontribuzioak ordaintzeko egunak noiz izango ziren jakin eragiteko ere balio zuen.

Auzolan egunean lanean hasi orduko, auzo alkatea kaleraino joaten zen, udalak lanaren pizgarri eskaintzen duen ardoaren bila.

Sarri, bidearen mantenu lanak egiteko zen auzolana. Arekak garbitzea eta ur putzuak betetzea, orokorrean, beharra ikusten zenean egiten zen. Baina, irailean, Andramaixa aurreko zapatukoa betikoa da, eta oraindik ere irauten du. Sasoi batean, Mitarte aldekoek Sarriko bideen ardura zuten, eta besteek goiko bideena. Lana bukatutakoan, San Bizenten edo etxe bateko sukaldean elkartuko ziren denak, berba egin eta mokadutxo bat jateko.

Iraileko auzolan hori udaletxekoek ikuskatzen zuten, eta, bide batez, eskean etortzen ziren, bildutakoa Arantzazurako urteroko pelegrinazioan fraideei eramateko. Ondo gogoratzen zuen Faustino Txikinekok, behin, oilaskoa makilatik zintzilik zeramatela.

  1. eta 2. bertsoak

 SU KANPAIA (joaldia)

“Sua, sua!” (kanpandorretik uluka)

 Su kanpaia, joaldi larri bat da, kanpai txikiarekin jotzen dena. Suteren bat izaten denean, auzokoei dei egin eta laguntza eskatzeko jotzen da.

Hemengoek gogoan zuten Zuatzu erre zeneko pasartea. Egun horretan, mezatan zegoen jendea, eta eliza barrenetik Etxebarriko agurea sartu zen, «Zuetzu sutan dago!» esanez. Bertan behera gelditu zen elizkizuna. Beste behin, Uriaga Peñakulo baserria ere suak hartu zuen, eta hemendik ere joan ziran laguntzera. Gogoan dute nola beheko iturritik jende ilara luzea osatu zuten etxeraino, eta, balde, pozal edo putzu-ontzi eta lapikoak bata besteari emanez, ura garraiatu zutela sua zegoen lekuraino.

 ANGELUSA (joaldia)

 angelusaren errezoa (audioa)

 Angelusa kanpai handiarekin jotzen da, sokatik tira eginda: lehenengo, hiru kanpaikada, gero tartetxo bat eta gero ilaran 10-12 bat. Egunero jotzen zen, eguerdian, eta bazkalordua edo bigarren errezo ordua adierazten zuen.

Hori entzundakoan, behin baino gehiagotan, egitekoa utzi, txapela erantzi eta angelusa errezatuko zuen arto jorran zebilen agureak. Idiek ere bazekiten hori, eta joaldia entzundakoan, inork besterik esan gabe, gelditu egiten ziren.

Don Simon berak ere askotan joko zuen, ondoren elizako atea itxi eta bazkaltzera joateko. Gerora, Lorentza izango zen orduari kasu eginda joko zuen azkena.

 LETXUGA KANPAIA (joaldia)

 Letxuga kanpaia uda garaiko errepika bat da. Maiatzeko Santa Kruzetik iraileko Santa Kruzera bitartean jotzen zen eguerdi guztietan, angelusaren jarraian, maiatzaren 3tik irailaren 14ra bitartean. Gure inguruko auzo guztietan, izen eta jokera berak zeuzkan. Soroak babesteko joaldia zen, haiek bedeinkatu eta etor zitezkeen izurrite eta kalteak uxatzekoa.

Kanpai-jole eskolakoak lehenengo aldiz Marinera joan zirenean, Daniel bertako azken kanpai-jolearekin igo ziren kanpaietara. 80 urtetik gorakoa zen ordurako, eta, Letxuga kanpaia entzun zuenean, bere aitajaunak jotzen zuen joaldi hura ezagutu egin zuen pozarren.

Uda garaian, ura beharrezkoa izaten da, uzta aurrera atera eta urte guztirako jana jaso ahal izateko; baina, askotan, euri gutxiko sasoiak izaten dira. Ba, euria eskatzeko, errogatibak egiten ziren, eta beren joaldi propioa zuten, jendea eskaeretara erakartzeko.

 ERROGATIBAK (joaldia)

errezoa (audio)

 Urtean zehar, bi sasoi jakinetan jotzen zen errepika hori: Asentsio aurreko hiru egunetan eta San Markos egunean, elizpean prozesioa egiten zen bitartean. Asentsiotakoa hiru ekinaldikoa izaten zela eta San Markosetakoa ekinaldi bakarrekoa izaten zela kontatzen zuen Juanek. Beharra izanez gero eta auzoak eskatuta, esandako egunetatik kanpo ere egiten ziren erreguok. Orduan ere hiru ekinaldikoa izaten zen joaldia.

Kontatu digutenez, beste behin Mitarte aldekoak izan ziren errogatibak eskatu zituztenak; sikua joango zen urte sasoi hura, duda barik. Intxaurbeko soroan mutikoa, Patxi izango zena, amandreari laguntzen zebilen egun hartan, Mitarte aldekoak eliza ondorantz etortzen ikusi zituztenean. «Mutikue, zoiez zeu be eleixara, erroatibak errezau bittue ta» esan zion amandreak. Eta mutikoak erantzun: «Mitarte aldien eurixe ein biher badau, hamen be eingo dau…».

Baina inoiz badaki euria zakar eta txingorra ere egiten, guztion kalterako. Soro lanetatik bizi denak badaki hori, eta beldurra ere ematen dio. Mendiolan, Elizabarriko ermita horeixak (ekaitzak) gelditzeko eraiki ei zuten, eta, beste leku batzuetan moduan, hemen bertan ere konjurua egiten zuen abadeak, hodei kaltegarria uxatu edo, gutxienez, desbideratzeko, bere kanpai joaldiarekin lagunduta.

 HODEIARENA (joaldia)

 konjuruko errezoa (audioa)

Txalapartarekin batera

 Horeixena kanpai handiarekin jotzen da, geldi samar. Ekaitza zetorrela ikusten zenean, kanpaia jo eta abadeak, elizpera irtenda, konjurua egiten zuen, kalterik izan ez zedin.

Aldi berean, etxe atarian, etxekoandreak sutxoa piztuko zuen, San Juan sortatik hartutako belarrekin.

Arratoiak akabatzeko ere, egiten zen konjurua.

Ez dago garbi esaterik hodeiak uxatzea lortzen zen edo ez, baina gutxienez abisua ematen zuela bai.

Araba aldean beste jotzeko era bat daukate hodeiak uxatzeko, eta hari lotutako kantu nemoteknikoak garbi adierazten du helburua:

«Tente nublo, tente en pie,

no te vengas contra mí.

Si eres agua ven aquí.

Si eres piedra vete allá.

Siete leguas de Miranda,

siete leguas más allá».

Hemen ere leku guztietako kontua: ona niretzat eta txarra besteentzat.

 

3., 4. eta 5. bertsoak

Baina auzoko egunerokoan izaten dira bestelako egunak ere.

 ELIZAKOA (joaldia)

 Elizakoak kanpai biekin jotako errepikak dira. Errepika normalak baino hasiera motzagoa daukate. Hiru ekinaldi izaten dira. Auzokoren bati elizakoak eramatera zihoazela adierazten zuen.

Auzoko norbait gaixotzen denean edo gaixoak txarrera egiten duenean, gaur egun medikuarengana edo ospitalera jotzen dugu guztiok. Urte haietan, ostera, abadeari deitzen zitzaion horrelakoetan, elizakoak eraman ziezazkion badaezpada. Eta elizatik ateratzerakoan jotzen ziren kanpaiok.

 Txilina jotzen

 Bidean, elizmutilak laguntzen zion txilina joaz. Norbait beraiekin gurutzatzen bazen, belaunikatu eta Santo Kristoa gurtu behar izaten zuen.

Gaixoaren etxera iritsitakoan, gehienetan kolore zuri-zuriarekin aurkitzen zuen abadeak, batek daki: ala gaixotasunaren ondorioz zen ala, azken abisua balitz bezala, holako kanpai zaparrada bere izenean entzun berria zelako.

Musika tristea

AGONIAKOA (joaldia)

 Agoniakoa kanpai txikiarekin jotzen zen geldi-geldi.

Bat edo bat hil-ixan (hilzorian) zegoenean jotzen ziren agoniakoak. Pertsona horren azken orduetan sartu gara, bere egoerak ez dauka atzera-bueltarik, gutxi barru izango dira hil kanpaiak.

 

Isilunea

 

Hil kanpaia kanpai biekin jotzen da geldi-geldi. Hildakoa gizona edo emakumea den bereizten du. Gizonezkoa bada hildakoa, hasieran hiru bider jotzen dira biak batera; gero, tin-tan txandaka eta, bukaeran, baterakoak hiru bider jotzen dira. Emakumezkoa bada hildakoa, baterakoak bi bakarrik dira, bai hasieran eta bai bukaeran.

Entzun ondo. Kanpaion arabera, gizona ala emakumea da gaurko ustezko hildakoa?

Entzun ondo ze… zeuenak ez dituzue entzungo.

 HIL KANPAIAK (joaldia)

 Orokorrean, norbait hildakoan, berehala jotzen dira kanpaiok eta, gero, hileta egunean, hildakoa elizara sartzerakoan eta elizatik ateratzerakoan ere bai.

Bolibarren ere holaxe ei zen, baina baterakoak edo dobleak 4, 6 edo 8 zirenean, hildakoa abadea, obispoa edo Aita Santua zela esan gura zuen.

Hemengo zaharrenak Aita Santua hil zeneko kanpaiekin gogoratzen dira.

Baina bada hil kanpai alaiago bat, aingeru kanpaia, umea hiltzen zenekoa. Kanpai txikiarekin bakarrik jotzen direnen artean, horixe da bizkorrena; geldiena, berriz, agoniakoa, eta tartekoa, su kanpaia.

AINGERU KANPAIA (joaldia)

 Bekaturik gabeko arima zerura bidean poz-pozik doanaren ezaugarri nonbait, Bolibarren kanpai birekin jotako errepika modu bat zen. Aretxabaletan, berriz, kanpai txikiari bueltak eraginda jotzen zen aingeru kanpaia.

 Bukaeraren hasiera, MUSIKATUTA

 Gaurko kontakizun honi akabera ematera goaz. Eguna ondo beteta gelditu zaigu. Egunsentian, argi kanpaiak iratzartu gaitu. Meza izan dugu eta auzolana ere deitu dugu hemendik. Euria eskatzen ere ibili gara, agorrari tokatzen zaion moduan; baina, badaezpada, konjurua ere egin dugu elizpetik, ekaitza, gaur behintzat, kaltegarria izan ez dadin edota arratoiek ganbarako artoa bakean utz dezaten.

Behar ez den su bat isiotu delakotan ere urduri jarri gara. Norbait gaixotu ere egin da, eta okerrera ere egin du, guztion tristurarako. Eta, ezinbestekoa denez, gure artetik emakumezkoa joan dela abisatu dugu azkenean. Guztia, hemen gure aurretik izan zirenek egin izan zuten legera, kanpai hotsez baliatuta.

Baina hau guztiau antzerkia izan da gaur. Benetakoa gaurko eguna da, Arientzako kanpai-jole eskolak 10. urteurrena zuekin ospatu gura duen eguna.

Aurten, ofizialki eratu gara elkarte moduan, eta «Juane» ipini diogu izena; garbi dago zergatik: hasiera-hasieratik, bera hartu genuelako kanpai-jole onaren eredu. Juaneri berari ikasi genion Areantzan jaso eta gaur hemen jo ditugun 13 joaldi ezberdinak.

Haren anaiek (Felisek, Ferminek eta Eugeniok) ere ederto jo izan dituzte kanpaiak. Anaien arteko norgehiagoka askotan onartu izan dute: mutikoak zirenean, harriak botatzen zizkioten intxaur arbolari, kanpai jotzea irudikatuz. Baina Juane zen anaietan zaharrena, eta seguruenik berari tokatuko zitzaion, gehienetan, kanpaiak astintzea mutikotan, tio Luzioren erreleboa hartuta, ia-ia kanpaietara ailegatzen ez zela.

Belarri onekoa zen; soldaduskan ere danborra jo zuen. Kanpaiak jotzen zituenean, urrutitik ezagutzen ziren haren joaldiak.

Juaneri berari entzundakoak dira hemen kontatu ditugun kontu gehienak, eta kontatzeko gelditu diren beste asko eta asko:

Obispoa (apezpikua) auzoz auzo bisitan zebilela-eta ongietorria kanpaiekin egin zionekoa esaterako: Juane denboraz hasi zen kanpaiak jotzen, apezpikua Irabanen gora zetorrela eta; besoak lehertu zitzaizkion ia hainbeste jo beharrez, eta artean gotzaina ageri ez. Dena bertan behera utzi behar izan zuen, ezinaren ezinez, eta alberga (ur-biltegi) ondora joan zen. Obispoa auskalo non zetorren…

Bestelako kontua izan zen bere hil kanpaiak entzun zituen auzotarrarena ere.

Edo, beste behin, Andramaixa eguna eguenez tokatu zenekoa. Andramaixa bigarrena egubakoitzean ospatu zuten, eta, gutxi iritzita edo, gazteek hirugarrena ere ospatzea erabaki zuten, soinu-jotzailearekin berba eginda. Joxe Mari Josejuakinena kaleraino joan zen bizikletan, behar zen baimenaren bila. Bestela, egun normala izan ei zen: urteroko auzolana ere egin zuten gizonek. Arratsaldean, Don Simon Elgoibartik bueltatu zen; izan ere, jaietako meza nagusia eman ondoren, etxekoak bisitatzera joaten zen urtero, jaiekin holako ikusiezin bat ere bazeukan eta. Bueltatu zen, eta, gazteak oraindik jaietan ikusi zituenean, sutan jarri zen itxuraz. Orduan, elizara sartu eta, sokatik tira eginez, kanpaiak jo eta jo hasi ei zen, bere onetik irtenda (Elizondoko zaharrenak joan ei ziren gelditzeko esaten), kanpaietako soka apurtu zen arte.

Hemen kanpai porra egin genuenean, eskolako ikasleoi nota jarri zigun banan-banan; ez pentsa denok gainditu genuenik. 2008ko irailaren 13a zen, euri eguna; egun hartan igo zen, azkenengo aldiz, Juane Areantzako kanpaietara.

eta 7. bertsoak

Azken joaldia falta zaigu, errepikak deritzona, kanpai joaldirik handiena, indartsuena eta kanpai-joleak bere abilidadea erakusten duena, askotan besoak minduta gelditzen bazaizkio ere. Kanpai biekin jotzen dira; bi ekinaldi izaten dituzte eta jai bezperatan eta jaiegunetan jotzen dira. Zapatuetakoari, Ardantzan “garbantzu kanpaie” eta Txikinekuan “ordubixetako kanpaie” deitu izan diete.

Abemariatakoa ere hor geldituko da, jo barik, eguneko hirugarren errezoaldia edo erromeriaren akabera ekartzen zuen eta. Eta guk ez dugu holakorik gura oraindik.

 ERREPIKAK (joaldia)

Bertan izan ginen guztiok gogoan.